Anjakan Strategik: Ambisi Nuklear Jepun dan Pertahanan Asia-Pasifik

Malay Mohd Hanif Ismail - : Jan 21, 2026 - : 5:00 pm

Jepun kini sedang mengatur langkah peralihan asas dalam strategi nuklear nasionalnya, berganjak daripada sikap berhati-hati selama sedekad pasca-Fukushima menuju ke arah dasar penggunaan maksimum dan penerokaan teknologi termaju. Transisi ini tidak hanya terhad kepada sektor tenaga awam tetapi semakin bersilang dengan objektif pertahanan jangka panjang dan keselamatan maritim negara tersebut. Tatkala rantau Asia-Pasifik bergelut dengan perlumbaan senjata yang semakin sengit dan pergeseran geopolitik yang kian meruncing, Tokyo memanfaatkan pangkalan industrinya yang maju untuk menjamin kemerdekaan tenaga serta kedudukan deterrent (penghalang) yang lebih teguh.

Rekalibrasi strategik ini didorong oleh gabungan keperluan tenaga domestik dan persekitaran keselamatan serantau yang merosot. Pada Februari 2025, kabinet Jepun meluluskan Pelan Tenaga Asas ke-7, yang menghapuskan naratif lama mengenai pengurangan kebergantungan nuklear. Kerangka baharu ini menyasarkan tenaga nuklear untuk menyumbang kira-kira 20 peratus daripada campuran elektrik nasional menjelang tahun fiskal 2040, meningkat daripada tahap semasa iaitu sekitar 9 peratus. Bagi memenuhi sasaran ini, kerajaan sedang memudahkan usaha mengaktifkan semula reaktor sedia ada dan melanjutkan tempoh operasi daripada 40 kepada 60 tahun, sambil memberi insentif kepada pembangunan reaktor inovatif generasi seterusnya.

Menurut laporan daripada Kementerian Ekonomi, Perdagangan dan Industri (METI), World Nuclear News, serta taklimat diplomatik terbaru dari Beijing, trajektori nuklear Jepun kini menjadi tumpuan penelitian antarabangsa. Sumber-sumber ini menekankan bahawa dorongan untuk pemulihan nuklear adalah sebahagian daripada tindak balas terhadap permintaan kuasa besar bagi industri baru muncul, seperti pusat data kecerdasan buatan (AI), dan keperluan untuk mengurangkan bil import bahan api yang mencecah AS$68 bilion (RM275.5 bilion) dalam beberapa tahun kebelakangan ini. Walau bagaimanapun, peralihan ini juga membawa impak besar dalam konteks dinamika kuasa serantau dan potensi aplikasi teknologi dwi-guna.

Keselamatan Maritim dan Pendorong Nuklear

Dalam sektor pertahanan, prospek kapal selam berkuasa nuklear telah berpindah daripada perdebatan pinggiran kepada pertimbangan rasmi. Pada penghujung 2025, sebuah panel penasihat kepada Kementerian Pertahanan Jepun mengesyorkan agar penyelidikan dijalankan terhadap “sumber tenaga generasi seterusnya” untuk platform kapal selam masa hadapan. Walaupun kerajaan menegaskan bahawa pendorong nuklear adalah berbeza daripada pemilikan senjata nuklear, lonjakan teknikal ini akan membolehkan Japan Maritime Self-Defense Force (JMSDF) beroperasi dengan daya tahan dan kerahsiaan (stealth) yang jauh lebih tinggi. Menteri Pertahanan, Shinjiro Koizumi, menyatakan bahawa persekitaran keselamatan yang mencabar di sekeliling Jepun memerlukan perbincangan mengenai peralihan daripada kuasa diesel-elektrik konvensional kepada sistem nuklear demi menyaingi perkembangan serantau.

Pergeseran Serantau dan Reaksi Diplomatik

Evolusi ini telah mencetuskan teguran tajam daripada kuasa jiran. China telah menyatakan “kebimbangan serius” terhadap apa yang dianggapnya sebagai anjakan negatif utama dalam doktrin keselamatan Jepun. Jurucakap Kementerian Luar China, Lin Jian, memberi amaran bahawa perbincangan mengenai kapal selam nuklear dan potensi semakan semula “tiga prinsip bukan nuklear” Jepun—iaitu tidak memiliki, tidak menghasilkan, dan tidak membenarkan kemasukan senjata nuklear—memberikan isyarat berbahaya kepada komuniti antarabangsa. Beijing berhujah bahawa langkah sedemikian mencabar tatanan antarabangsa pasca-perang dan boleh menggugat rejim bukan-proliferasi nuklear, seterusnya menjejaskan kestabilan di teater Asia-Pasifik.

Konteks Strategik Asia-Pasifik

Bagi rantau Asia-Pasifik yang lebih luas, ambisi nuklear Jepun dilihat melalui lensa “extended deterrence” (penghalang lanjutan). Berikutan kebangkitan Perdana Menteri Sanae Takaichi, terdapat peningkatan ketara dalam wacana mengenai “NATO Asia” dan peranan aset nuklear Amerika Syarikat di rantau ini. Walaupun Jepun kekal sebagai negara tanpa senjata nuklear, keupayaan “pintu berpusing” (revolving door) yang maju—iaitu keupayaan untuk membangunkan bahan penghalang secara pantas berdasarkan stok simpanan plutonium yang besar dan industri aeroangkasa yang canggih—kekal sebagai faktor tersirat dalam percaturan serantau. Pembangunan reaktor mikro oleh Mitsubishi Heavy Industries terus memperkukuhkan niat Jepun untuk menerajui teknologi Small Modular Reactor (SMR), yang menawarkan daya tahan awam serta potensi aplikasi ketenteraan mudah alih.

Implikasi Ekonomi dan Industri

Skala industri peralihan ini adalah amat besar. Selain daripada AS$68 bilion (RM275.5 bilion) yang dibelanjakan setiap tahun untuk import bahan api fosil, kerajaan Jepun sedang berusaha untuk melabur berbilion ringgit ke dalam rantaian bekalan reaktor generasi seterusnya. Ini termasuk strategi tenaga pelakuran (fusion energy) khusus yang bertujuan untuk mendemonstrasikan penjanaan kuasa menjelang 2030-an, dengan firma swasta seperti Kyoto Fusioneering sudah pun memperoleh kontrak untuk projek rintis. Bagi industri aeroangkasa dan pertahanan antarabangsa, “kelahiran semula” nuklear Jepun mewakili peluang besar untuk perkongsian teknologi tinggi, terutamanya dalam bidang elektronik tahan radiasi, bahan termaju, dan perumahan reaktor kompak—teknologi yang sama kritikalnya untuk penerokaan angkasa lepas dan platform maritim berdaya tahan lama.