India Perkukuh Kuasa Udara Indo-Pasifik Menerusi Perolehan Mega Rafale

Kementerian Pertahanan India telah memajukan cadangan monumental bagi perolehan 114 jet pejuang pelbagai peranan Dassault Rafale, satu langkah strategik untuk menstabilkan kekuatan skuadron barisan hadapan negara itu yang kian merosot. Pada 16 Januari 2026, Lembaga Perolehan Pertahanan (Defence Procurement Board atau DPB) secara rasmi meluluskan projek yang dianggarkan bernilai Rs 3.25 lakh crore (AS$39.1 bilion) (RM158.5 bilion) ini, sekali gus menetapkan pentas bagi kontrak pertahanan terbesar dalam sejarah negara tersebut. Perkembangan terbaru ini menyusuli pemeteraian Perjanjian Antara Kerajaan (Inter-Governmental Agreement) pada April 2025 bagi 26 jet Rafale Marine (Rafale-M) yang dikhususkan untuk kapal pengangkut pesawat Tentera Laut India. Secara kolektif, perolehan ini mencerminkan anjakan tegas New Delhi untuk menyeragamkan armada tempur kelas atasan mereka berasaskan platform sayap delta Perancis, dengan sasaran mencapai jumlah keseluruhan 176 pesawat Rafale bagi sayap udara dan laut.

​Dari sudut strategik, langkah ini berfungsi sebagai benteng kritikal terhadap kompleksiti operasi yang semakin meningkat di rantau Asia-Pasifik. Tatkala China terus memperluas keupayaan penerbangan berasaskan kapal pengangkut dan mengerahkan pejuang generasi kelima J-20 di sepanjang sempadan Himalaya, tentera udara India menghadapi risiko kekurangan aset yang meruncing, di mana mereka kini hanya mengendalikan kurang daripada 30 skuadron berbanding keperluan mandat sebanyak 42. Rafale, yang dipuji kerana kadar ketersediaan perkhidmatan (serviceability rate) setinggi 90 peratus—mengatasi kebanyakan pesaing dari Barat dan Rusia—dilihat sebagai penyelesaian sementara yang paling dipercayai untuk mengekalkan pariti serantau sementara program domestik pribumi seperti HAL Tejas Mark 2 dan Advanced Medium Combat Aircraft (AMCA) mengharungi kelewatan teknikal serta gangguan rantaian bekalan berkaitan penghantaran enjin asing.

​Laporan terkini daripada The Economic Times, Swarajya, dan The Wire menekankan bahawa walaupun keperluan operasi bagi Rafale adalah jelas, laluan ke arah induksi akhir tetap penuh dengan cabaran industri dan kedaulatan. Rundingan dilaporkan semakin rancak menjelang lawatan Presiden Perancis, Emmanuel Macron, ke India yang dijadualkan pada Februari 2026. Titik pertikaian utama ialah komponen “Make in India“; New Delhi mendesak sehingga 80 peratus pembuatan tempatan dan penubuhan hab Penyelenggaraan, Pembaikan, dan Baik Pulih (Maintenance, Repair, and Overhaul atau MRO) yang komprehensif di Nagpur atau Jewar. Walau bagaimanapun, penganalisis industri memerhati bahawa Dassault Aviation kini sedang bergelut dengan buku pesanan global yang sangat besar, mencetuskan kebimbangan sama ada barisan pengeluaran Perancis mampu memenuhi jadual penghantaran mendesak yang ditetapkan oleh India.

​Navigasi Kod Sumber dan Dilema Kedaulatan

​Hambatan utama dalam rundingan semasa melibatkan tuntutan India untuk menyepadukan persenjataan pribumi, seperti peluru berpandu jarak di luar penglihatan (beyond-visual-range) Astra, ke dalam platform Perancis tersebut. Walaupun Perancis telah bersetuju untuk membantu integrasi perkakasan, laporan menunjukkan keengganan tegas untuk berkongsi kod sumber (source codes) sensitif bagi sistem peperangan elektronik dan sensor Rafale. Ketiadaan akses kepada “black box” ini menimbulkan cabaran kedaulatan bagi India, yang mahukan keupayaan untuk mengubah suai armada mereka secara bebas bagi menangani ancaman serantau yang khusus. Bagi industri yang semakin dipacu oleh perisian (software-defined), ketidakupayaan untuk mengemas kini fail data misi tanpa campur tangan Perancis kekal menjadi isu perbalahan bagi perancang pertahanan India yang bimbang akan terikat kepada teknologi proprietari pembekal tunggal.

​Integrasi Industri dan Hab Asia-Pasifik

​Di sebalik rintangan ini, skala ekonomi dan industri perjanjian 114 jet ini—yang secara rasmi diistilahkan sebagai program Multi-Role Fighter Aircraft (MRFA)—menawarkan peluang signifikan bagi sektor aeroangkasa serantau. Cadangan tersebut merancang agar 12 hingga 18 jet pertama dihantar dalam keadaan siap terbang (fly-away condition) menjelang 2030, manakala bakinya akan dipasang secara tempatan melalui barisan pemasangan akhir (final assembly line) yang melibatkan rakan kongsi India seperti Tata dan Mahindra. Infrastruktur ini bukan sahaja bertujuan untuk memenuhi keperluan domestik India tetapi juga memposisikan negara itu sebagai hab penyelenggaraan serantau bagi pengendali Rafale lain di Indo-Pasifik, seperti Indonesia dan berpotensi negara ASEAN yang lain. Dengan beralih daripada sekadar pembeli kepada penyedia perkhidmatan serantau, India menyasarkan untuk mengimbangi kos perolehan yang tinggi sambil memperkukuh jejak industrinya dalam rantaian bekalan aeroangkasa global.